ลีนุกซ์กับแนวทางการประยุกต์ใช้ในองค์กร

ธีรภัทร มนตรีศาสตร์ , RHCE



ณ วันนี้ ลีนุกซ์คงไม่ใช่ระบบปฏิบัติการที่ไม่มีใครรู้จักอีกต่อไปแล้ว และมีแนวโน้มที่จะได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากเดิมที่เริ่มต้นจากกระแสความนิยมอินเตอร์เน็ตที่ช่วยให้เราได้มีโอกาสรู้จักลีนุกซ์มากขึ้น เสริมด้วยวิกฤติเศรษฐกิจที่ตกต่ำ และส่งท้ายด้วยการกวดขันเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ ช่วยกระตุ้นให้เกิดความตื่นตัวที่จะนำลีนุกซ์ไปใช้งานต่าง ๆ มากยิ่งขึ้น โดยลักษณะงานของผู้เขียน ทำให้ได้มีโอกาสพบปะผู้สนใจลีนุกซ์เป็นจำนวนมาก และได้รับทราบปัญหาในการนำลีนุกซ์ ไปใช้งานจากมุมมองของบุคคลทั่วไป ปัญหาหนึ่งที่เป็นคำถามยอดฮิตให้ได้ตอบอยู่เสมอจนแทบจะร้องเป็นเพลงได้ก็มักจะเกี่ยวกับ การนำลีนุกซ์ไปใช้งานจริงในองค์กรว่ามีความเป็นไปได้มากน้อยแค่ไหน จะเริ่มตรงไหน จะต้องเผชิญกับปัญหาอะไรบ้าง และยังมีข้อสงสัยอื่น ๆ อีกมากมาย ซึ่งน่าจะเป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้การนำลีนุกซ์เข้าไปใช้ในองค์กรได้ไม่มากเท่าที่ควร หากท่านมีปัญหาในการนำเสนอข้อมูล หรือกำลังพิจารณาเพื่อนำลีนุกซ์ไปใช้ในองค์กร ข้อแนะนำเหล่านี้อาจจะเป็นแนวทางให้แก่ท่านก็ได้

หนึ่งดิสทริบิวชั่น พันแพคเกจ หลังจากที่เราได้ติดตั้งโปรแกรมลีนุกซ์ดิสทริบิวชั่นใด ๆ ก็ตามสำเร็จแล้ว โปรแกรมนับพันแพคเกจ ( แพคเกจ หมายถึง กลุ่มของโปรแกรมที่จัดไว้เป็นชุด ๆ ) ที่ให้มาจะพร้อมให้เราได้ใช้งานได้ทันที ไม่ว่าจะเป็นซอฟต์แวร์ประเภทซอฟต์แวร์ระบบ ( System Software ) หรือซอฟต์แวร์ประยุกต์ต่าง ๆ ( Application Software ) ที่ให้มานี้ส่วนใหญ่จะเป็นซอฟต์แวร์แบบ Free Software ซึ่งอนุญาติให้ใช้งานได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใด ๆ ทั้งสิ้น สำหรับการใช้งานโดยผู้ใช้ธรรมดาทั่วไป ซอฟต์แวร์เหล่านี้มีจำนวนมากจนอาจจะเรียกได้ว่าเกินความจำเป็น เพราะถ้าหากติดตั้งโปรแกรมเหล่านี้ลงไปทั้งหมด จะมีรายชื่อโปรแกรมบนเมนูให้เลือกใช้มากมายจนตาลายไปหมด ในขณะที่ชื่อโปรแกรมก็ไม่คุ้นเคยนัก อาจจะพาลเลิกใช้ลีนุกซ์เอาง่าย ๆ แต่สำหรับนักพัฒนาระบบ หรือผู้ที่ต้องการศึกษา เรียนรู้ซอฟต์แวร์ต่าง ๆ แล้วนับว่าเป็นสิ่งมีค่ายิ่งในราคาที่ถูกมาก เพราะในกลุ่มโปรแกรมเหล่านั้นจะอุดมไปด้วยเซิร์ฟเวอร์ สารพัดชนิด ซอฟต์แวร์ระบบที่ได้มาตรฐานอีกมากมาย ภาษาโปรแกรมและเครื่องมือพัฒนาซอฟต์แวร์ เอกสารคู่มือต่าง ๆ ให้เรียนรู้กันไม่รู้จบสิ้น สำหรับการนำซอฟต์แวร์ลีนุกซ์และบรรดาซอฟต์แวร์ที่พ่วงมาด้วยไปใช้ในองค์กร จะมีข้อพิจารณาที่ละเอียดอ่อนกว่า และต้องนำเข้าสู่องค์กรอย่างค่อยเป็นค่อยไป การที่จะนำสิ่งใดมาใช้งาน เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลให้เพียงพอเสียก่อน สำหรับผู้ที่จะนำลีนุกซ์เข้าไป ใช้ในองค์กรของตน จะต้องสามารถตอบคำถามจากผู้บริหาร และพนักงานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลง ได้อย่างถูกต้อง สามารถสร้างความเข้าใจได้ตรงกัน ทั้งนี้เพื่อลดภาระปัญหาที่จะเกิดขึ้นได้
จุดแข็ง..นำมาใช้ได้ประโยชน์ จุดแข็ง หรือข้อดีของการนำลีนุกซ์ไปใช้ในองค์กรนั้นมีอยู่มากมาย หากรู้จักนำมาใช้จะช่วยให้เกิดผลประโยชน์ต่างๆ มากมายเช่นกัน ดังนี้
  • ลดต้นทุน ลีนุกซ์เป็น Free Software ดังนั้นจึงช่วยลดต้นทุนให้แก่องค์กรได้อย่างแน่นอน ส่วนจะมากน้อยแค่ไหน จะขึ้นอยู่กับงานที่นำไปใช้ ( หรือนำไปทดแทน ) เรื่องราวความสำเร็จของลีนุกซ์ในเรื่องการลดต้นทุนให้แก่องค์กร อยากให้ท่านผู้อ่าน ได้ลองอ่านเพิ่มเติมที่ http://www-3.ibm.com/software/success/
  • เพิ่มประสิทธิภาพ บางองค์กรที่ผู้เขียนได้รู้จัก เดิมที่เคยใช้ระบบเครือข่ายในองค์กรอยู่แล้ว มีระบบปฏิบัติการเครือข่ายที่เสีย งบประมาณสั่งซื้อมาใช้งาน แต่ไม่เคยใช้คุณสมบัติของที่มีอยู่มาก่อนเลย จนกระทั่งผ่านการอบรม และได้นำลีนุกซ์ไปใช้จึงได้นำคุณสมบัติ ด้านต่าง ๆ ของลีนุกซ์เข้าไปใช้ในองค์กร ไม่ว่าจะเป็นด้านการเพิ่มประสิทธิภาพ ( เช่น Proxy Server ) หรือด้านการรักษาความปลอดภัย ( User Authentication ) ทั้ง ๆ ที่ระบบปฏิบัติการเดิมที่ใช้อยู่ก็สามารถทำได้อยู่แล้ว
  • ยืดหยุ่นสูงกว่า สาเหตุที่ทำให้ลีนุกซ์ได้รับความนิยมส่วนหนึ่งเกิดมาจากคุณสมบัติที่มีความอ่อนตัวสามารถดัดแปลงให้เป็นไปตามความต้องการได้ ด้วยโครงสร้างที่กระจายส่วนประกอบออกเป็นโมดูลย่อย ๆ ทำให้ง่ายต่อการเข้าถึง และควบคุม งานบางอย่างที่ต้องการงบประมาณเพิ่มมากมาย ในระบบอื่น ๆ อาจจะทำสำเร็จลงได้ในลีนุกซ์ด้วยการคอนฟิกสั้น ๆ หรือ โปรแกรมสคริปต์สั้น ๆ เพียงไม่กี่บรรทัดเท่านั้น เช่น Server Load Balancing หรือ Remote Backup Server เป็นต้น
  • หลากหลายกว่า ลีนุกซ์มี free software ให้มาพร้อมแล้วในดิสทริบิวชั่นเป็นจำนวนมาก อย่างที่ได้กล่าวไปแล้วในหัวข้อก่อนหน้านี้ จริงอยู่ที่อาจจะทำให้เกิดความสับสนได้จากจำนวนที่มากมายของมัน แต่ในอีกมุมหนึ่งคือ มันทำให้เรามีทางเลือกที่หลากหลายกว่า มีทางออกสำหรับ ปัญหาได้มากกว่า เช่น ปรกติเราอาจจะใช้การตรวจสอบรายชื่อผู้ใช้ระบบด้วย PAM แต่เมื่อระบบของเราใหญ่ขึ้น เปิดกว้างมากขึ้นก็สามารถเปลี่ยนไปใช้ LDAP ได้ทันที การมีซอฟต์แวร์ที่หลากหลายนี่แหละครับ คือ พลังของ Free software
  • ความเชื่อถือได้สูง ลีนุกซ์มีเสถียรภาพในการทำงานที่สูง และเชื่อถือได้ ซึ่งได้พิสูจน์ตัวเองมาแล้วหลายสถานการณ์ ตั้งแต่เรื่องง่าย ๆ อย่างเช่น เป็นเซิร์ฟเวอร์ทำงานอย่างต่อเนื่องโดยไม่ปิดเครื่อง ไปจนถึงสถานการณ์วิกฤติอย่างเช่น การรักษาสถานะของระบบไว้ในขณะที่ทรัพยากรของระบบลดลงต่ำที่สุด เป็นต้น
]

จุดอ่อน..รู้ทัน..ป้องกันได้ ได้ทราบจุดแข็งไปแล้ว หากไม่กล่าวถึงจุดอ่อนของลีนุกซ์บ้างเลย คงไม่ค่อยโปร่งใสเท่าไหร่ อย่างน้อยก็เพื่อที่จะได้รู้เท่าทันปัญหา และเตรียมการป้องกันไว้เสียก่อน การสนับสนุนทางเทคนิค ในด้านการสนับสนุนทางเทคนิค เช่น การตอบข้อซักถาม การให้ข้อมูลความช่วยเหลือต่าง ๆ จะมีผู้ให้บริการได้น้อย เนื่องจากผู้ที่เชี่ยวชาญระบบลีนุกซ์มีอยู่จำนวนไม่มากนัก นอกจากนี้ระบบลีนุกซ์ยังมีความหลากหลายมากจึงเป็นการยากต่อการสนับสนุนทางเทคนิค แหล่งข้อมูลอ้างอิง ส่วนใหญ่จะเป็นการเผยแพร่ข้อมูลทางสื่ออินเตอร์เน็ต เช่น เว็บไซต์ผู้พัฒนาโปรแกรม Mailing List และ News Group ซึ่งทำให้ผู้ที่จะนำลีนุกซ์ไปใช้งานต้องค้นหาข้อมูลด้วยตนเอง บางครั้งข้อมูลอาจจะล้าสมัยจึงไม่สามารถใช้การได้ อุปกรณ์ฮาร์ดแวร์ มีอุปกรณ์ฮาร์ดแวร์หลายชนิดที่ลีนุกซ์ยังไม่สนับสนุน เนื่องจากผู้ใช้งานลีนุกซ์ยังมีจำนวนไม่มากนัก การผลิตซอฟต์แวร์ไดร้วเวอร์จึงหาได้ยาก

ชูจุดแข็ง..กำจัดจุดอ่อน จากจุดแข็ง และจุดอ่อนที่กล่าวมา จะเห็นว่าจุดอ่อนของลีนุกซ์ที่มีเกิดจากปริมาณการใช้งานที่ยังน้อยอยู่นั่นเอง โดยลักษณะของกลุ่มผู้ใช้ลีนุกซ์จะอาศัย เครือข่ายอินเตอร์เน็ตในการแลกเปลี่ยนข้อมูล ข่าวสาร และให้ความช่วยเหลือซึ่งกัน และกัน ดังนั้นปัญหาต่าง ๆ ข้างต้นจะสามารถแก้ไขได้ง่าย ๆ ด้วยตัวผู้ใช้งานเองทุกคน คือ รวมกลุ่ม ผู้ใช้งานลีนุกซ์จะต้องเข้ารวมตัวกันเป็นกลุ่ม หรือชุมชน ( community ) เพื่อแลกเปลี่ยน และช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ในปัจจุบันทีเว็บไซต์ชุมชน คนลีนุกซ์เป็นจำนวนมาก เปิดเว็บบอร์ดให้บริการแก่สมาชิก ซึ่งเป็นแหล่งพบปะแลกเปลี่ยนความรู้กันได้ แต่บางครั้งก็มีเหตุการณ์ที่ผู้เขียนเรียกว่า Close your mind in Open Source เกิดขึ้น คือ เมื่อมีผู้ถามคำถามก็จะมีผู้รู้เข้ามาตอบแบบไม่เกิดประโยชน์ หรือให้คำตอบที่สร้างความสับสนยิ่งขึ้นไปอีก หากเป็นเช่นนี้ต่อไปย่อมไม่ก่อให้เกิดการพัฒนาอันเป็นสิ่งที่น่าเสียดายอย่างยิ่ง สำหรับผู้ใช้งานลีนุกซ์ระดับองค์กร และมีงบประมาณ สามารถใช้บริการซัพพอร์ตของดิสทริบิวชั่นต่าง ๆ ได้ในราคาที่ไม่แพง ในอนาคตหากมีปริมาณการใช้งานลีนุกซ์ เพิ่มมากขึ้น บริษัทที่ให้บริการย่อมเพิ่มขึ้นอย่างแน่นอน

เริ่มต้นกับงานเล็ก ในการเริ่มนำลีนุกซ์เข้าไปใช้งานในองค์กร คงหนีไม่พ้นการใช้งานในคุณสมบัติด้านเซิร์ฟเวอร์ของระบบเครือข่ายเป็นประการสำคัญ ส่วนงานด้านเดสทอปยังคง อยู่ในระยะของการทดสอบซึ่งจะต้องรอให้มีการพัฒนาที่สมบูรณ์อีกซักระยะหนึ่ง

สำหรับการนำลีนุกซ์ไปใช้งานในฐานะเซิร์ฟเวอร์นั้น ควรแยกแผนออกเป็น 2 ส่วน คือ
ฝั่งเซิร์ฟเวอร์ ควรเริ่มต้นจากเซิร์ฟเวอร์หลัก ๆ ที่มีการทำงานเป็นอิสระ มีความสัมพันธ์กับส่วนประกอบด้านอื่น ๆ ไม่มากนักเสียก่อน ได้แก่

DNS Server และ DHCP Server เป็นงานบริการมาตรฐานทดแทนระบบเดิมได้ทันที โดยไม่เกี่ยวข้องกับยูสเซอร์โดยตรง

FTP Server และ Samba File Server เป็นงานบริการไฟล์ในเครือข่ายที่เริ่มเกี่ยวข้องกับยูสเซอร์

Firewall ,Internet Gateway และ Proxy Caching Server เป็นงานที่อาศัยความชำนาญของผู้ดูแลระบบเพิ่มขึ้น และเกี่ยวข้องกับระบบเครือข่ายค่อนข้างมาก

Mail Server และ Web Server เป็นงานที่มีความซับซ้อน มีความต้องการในเชิงคุณสมบัติของงานบริการหลากหลาย และเกี่ยวข้องกับยูสเซอร์โดยตรง

 คุณสมบัติของเซิร์ฟเวอร์ข้างต้นเป็นแอพพลิเคชั่นที่ให้มาพร้อมกับลีนุกซ์ทุก ๆ ดิสทริบิวชั่น ดังนั้นจึงสามารถเริ่มงานของคุณได้ทันที อีกฝั่งหนึ่งคือ ฝั่งเครื่องลูกข่าย หรือฝั่งยูสเซอร์นั่นเอง คุณจะต้องคัดเลือกผู้ใช้ที่มีความพร้อมที่จะช่วยให้การทดสอบระบบที่สร้างขึ้นทำได้ง่าย โดยควรเริ่มต้นจากกลุ่มของผู้ใช้งานที่มีปริมาณการใช้คอมพิวเตอร์และเซิร์ฟเวอร์ใหม่ที่เป็นลีนุกซ์ไม่มากนัก หากเกิดปัญหาขึ้น ( ไม่ว่าจะเกิดจากผู้ใช้เองหรือระบบ ) ก็ไม่ทำเกิดความเสียหายต่อองค์กรอย่างรุนแรง หรือ อาจจะเลือกทดสอบระบบกับกลุ่ม Power User หรือผู้ใช้ที่มีความรู้ความสามารถุด้านคอมพิวเตอร์เป็นอย่างดี ในกรณีที่มีส่วนเปลี่ยนแปลงในฝั่งเครื่องลูกข่ายค่อนข้างมาก หลังจากที่ระบบทำงานกับกลุ่มทดสอบ ได้ระยะเวลาหนึ่งจึงค่อย ๆ เพิ่ม หรือย้ายกลุ่มผู้ใช้กลุ่มอื่น ๆ เข้ามาใช้งาน พร้อมกับการเฝ้าดูความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับระบบ และผู้ใช้งาน ในระยะนี้อาจจะต้องมีการปรับแต่งระบบ ( fine tune ) ปรับปรุงเอกสารคู่มือการใช้งาน ( Procedure and Documentation ) และเตรียมนโยบายป้องกันและกู้ระบบไว้ด้วย ( Disaster Planning and Recovery )

ขยับขยายและผสมผสาน ในสภาพการใช้งานจริง จะต้องมีการจัดเตรียมระบบให้ครอบคลุมการใช้งานของผู้ใช้ระบบทุกกลุ่ม รองรับการใช้งานที่หลากหลายมากยิ่งขึ้น การผสมผสานแอพพลิเคชั่นต่าง ๆ เข้าด้วยกันจะช่วยให้เกิดผลงานที่มีคุณภาพสูงยิ่งขึ้น ตัวอย่างของการผสมผสานแอพพลิเคชั่นเข้าด้วยกันได้แก่ การใช้ LDAP Server เป็นระบบข้อมูลผู้ใช้ที่ศูนย์กลางเพื่อเก็บรายละเอียดของผู้ใช้ทั้งระบบ รวมทั้งสิทธิในการใช้บริการต่าง ๆ ในระบบด้วย โดยเซิร์ฟเวอร์ หรือแอพพลิเคชั่นอื่น ๆ ทำงานจะอาศัยข้อมูลศูนย์กลางนี้ประกอบการทำงาน ซึ่งช่วยให้ การบริหารจัดการระบบทำได้สะดวก และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โซลูชั่นของนำลีนุกซ์และซอฟต์แวร์แอพพลิเคชั่นทั้งหลายมาใช้งาน การจัดส่วนผสมอย่างลงตัวสำหรับเป้าหมายในหน่วยงาน องค์กรที่มีความต้องการใช้งาน ที่แตกต่างกันนี้ สามารถติดตามอ่านกรณีศึกษาเพิ่มเติมจากประสบการณ์จริงได้จากเว็บไซต์ของผู้เขียน http://www.itdestination.com อนาคตสดใส..อนาคตลีนุกซ์ การพัฒนาซอฟต์แวร์บนลีนุกซ์ ไม่ว่าจะเป็นซอฟต์แวร์ระบบ หรือ ซอฟต์แวร์ประยุกต์ใช้งานต่าง ๆ มีความสำคัญต่อการนำลีนุกซ์ไปใช้งานในองค์กรต่าง ๆ เพิ่มมากยิ่งขึ้น เพราะถึงแม้ว่าจะมีซอฟต์แวร์ต่าง ๆ สำหรับลีนุกซ์มีจำนวนมากมายก็ตาม แต่ยังคงจำเป็นต้องปรับปรุงคุณสมบัติของโปรแกรมให้ใช้กับหน่วยงาน ในประเทศไทยอีก ดังนั้นเราจึงควรหันมาสนับสนุน และให้ความสำคัญกับการพัฒนาซอฟต์แวร์บนลีนุกซ์กันตั้งแต่วันนี้ ลีนุกซ์บนเดสทอป… ฉากต่อไปที่ต้องติดตาม เป็นเวลานับสิบปีแล้วที่วินโดวส์ครองตลาดเดสทอปของเครื่องพีซี ซึ่งมีปริมาณการใช้งานที่สูงกว่าตลาดเซิร์ฟเวอร์ชนิดเทียบกันไม่ได้ จึงเป็นที่แน่นอนว่า บรรดาลีนุกซ์ดิสทริบิวชั่นทั้งหลายจะต้องพยายามพัฒนาผลิตภัณฑ์ของตนเองเพื่อตอบสนองความต้องการใช้งานในด้านนี้มากยิ่งขึ้น ดังจะเห็นได้จากแนวทาง ในการพัฒนาของ Mandrake ที่เน้นมีเดสทอปที่สวยงาม และใช้งานง่ายด้วยคุณสมบัติ Supermount ซึ่งช่วยให้การใช้งานฟล๊อปปี้ดิสก์ และซีดีรอมได้สะดวกมากกว่าดิสทริบิวชั่นอื่น ๆ แม้แต่ Red Hat ซึ่งมีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับในงานด้านเซิร์ฟเวอร์ก็ยังหันมาให้ความสำคัญด้านเดสทอปเพิ่มมากขึ้นในเวอร์ชั่น 8.0 ด้วยซอฟต์แวร์ จัดการเดสทอปแบบใหม่ ชื่อ Bluecurve และเพิ่มเติมแอปพลิเคชั่นแบบ GUI มากขึ้นตั้งแต่เวอร์ชั่น 7.3 ซึ่งมีจำนวนมากมาย ครอบคลุมการใช้งาน ครบทุกลักษณะการใช้งานเช่นเดียวกับที่มีใช้งานในวินโดวส์ แต่สามารถใช้งานได้ฟรีทันทีที่ติดตั้งลีนุกซ์ ในโลกของซอฟต์แวร์วันนี้ ระบบปฏิบัติการลีนุกซ์ และซอฟต์แวร์โอเพ่นซอร์ส กำลังขยายส่วนแบ่งเพิ่มขึ้น จากกลุ่มผู้ใช้เล็ก ๆ ( ที่แข็งแกร่ง ) ไปสู่การใช้งานที่กว้างมากขึ้น แล้วในองค์กรของคุณล่ะครับเริ่มใช้งานลีนุกซ์แล้วหรือยัง